Historia Zakładu

Kuratorem Zakładu jest prof. dr hab. Ryszard Gerlach, pod obecną nazwą funkcjonuje od 1.10.2018 r.

Organizacja i kadra w ujęciu dynamicznym
Historia obecnego Zakładu Teorii i Historii Wychowania sięga roku 1974, kiedy to w strukturze ówczesnego Wydziału Pedagogicznego Wyższej Szkoły Pedagogicznej został wyodrębniony Zakład Teorii i Historii Wychowania. Pierwszym Kierownikiem Zakładu był doc. dr hab. Miron Krawczyk (1974/75), potem kierował nim dr Wiktor Frąckowiak (1975/76) a od 01 października 1976 roku funkcję tę powierzono początkowo doktorowi a następnie - po uzyskaniu w roku 1986 stopnia doktora habilitowanego - doc. dr hab. Andrzejowi Tchorzewskiemu.

Rozwój naukowy i uzyskiwanie stopni naukowych (doktora i doktora habilitowanego) przez poszczególne osoby, ale także sprawy losowe, czynniki rodzinne i osobiste sprawiały, iż w okresie 14 lat istnienia tej jednostki organizacyjnej struktura zespołu pracowniczego zmieniała się znacząco. W roku 1988, po uzyskaniu przez dr Juliusza Jundziłła, zajmującego się problematyką sytuującą się w obszarze problemowym historii wychowania, stopnia doktora habilitowanego (czerwiec 1987), dotychczasowy Zakład Teorii i Historii Wychowania, został rozdzielony i tym samym od roku akademickiego 1988/89 do 1990 Zakład Teorii Wychowania, kierowany przez tę samą osobę co uprzednio, funkcjonował już jako samodzielna jednostka w strukturze Wydziału Pedagogicznego. W składzie kadrowym Zakładu nastąpiły też kolejne zmiany. Część pracowników weszła w skład Zakładu Historii Wychowania, część przeszła do pracy poza uczelnią. W Zakładzie Teorii Wychowania pozostało pięć osób zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy: prof. dr hab. A. Tchorzewski, dr Andrzej W. Janke, dr Ewa Kubiak-Jurecka, mgr Aldona Molesztak, mgr Ewa Piotrowiak oraz dwie osoby w wymiarze ½ etatu: prof. dr hab. Stanisław Kawula i doc. dr hab. Jan Żebrowski i jedna osoba w ramach umowy zlecenia - dr Jerzy Zastępowski. Stroną administracyjno-techniczną działalności Zakładu zajmowała się Pani Danuta Pietryka, która prowadziła także te sprawy w Zakładzie/Katedrze Historii Wychowania.

Zainteresowania naukowo-badawcze pracowników Zakładu koncentrujące się początkowo w obszarze teorii wychowania rozszerzały się stopniowo na inne płaszczyzny badawcze, w tym: aksjologiczne podstawy procesów edukacji i wychowania, etyczne i deontologiczne aspekty zawodu nauczycielskiego oraz pedagogiczny wymiar relacji (współpracy) rodziny i szkoły. Wszystko to sprawiło, iż decyzją władz uczelni zmieniono w 1990 roku dotychczasową nazwę Zakładu na Katedrę Teorii Wychowania i Deontologii Nauczycielskiej. Kierownikiem Katedry był tak jak poprzednio prof. dr hab. Andrzej Tchorzewski a do zespołu pracowników Katedry w kolejnych latach dołączyli: dr Wiesława Wołoszyn (1993), dr Aldona Chrapkowska-Zielińska (1994), mgr Grażyna Szabelska (1995), mgr Dariusz Zając (1996), mgr Piotr Zwierzchowski (1996). Jako że każdy zespół pracowniczy to twór żywy i dynamiczny tak i w tym zespole następowały zmiany kadrowe. W latach 1999-2008 odeszli z zespołu do innych jednostek organizacyjnych uczelni mgr Aldona Molesztak (1999), dr Aldona Chrapkowska-Zielińska (2000) oraz dr Piotr Zwierzchowski (2001), w roku 2006 dr Grażyna Szabelska a w roku 2007 dr Andrzej W. Janke (przejście na emeryturę).

W roku 2003 odszedł też z uczelni bydgoskiej do Krakowa wieloletni kierownik Zakładu/Katedry prof. zw. dr hab. Andrzej M. de Tchorzewski, pełniąc jeszcze do roku 2004 obowiązki Kuratora Katedry, które następnie powierzono dr hab. Krzysztofowi Jakubiakowi, prof. Akademii Bydgoskiej, zmieniając równocześnie nazwę dotychczasowej Katedry Teorii Wychowania i Deontologii Nauczycielskiej na Zakład Teorii Wychowania i Deontologii Nauczycielskiej. Od lutego 2005 roku do chwili obecnej Zakładem kieruje dr hab. Ewa Kubiak-Szymborska, prof. nadzw., a w składzie zespołu są: dr Ewa Klawitter-Piotrowiak, dr Ewa Krause (zatrudniona w 2006 roku), dr Monika Nawrot-Borowska (do zespołu dołączyła w 2007 roku), dr Aldona Ossowska-Zwierzchowska (od 2008 r.), dr Wiesława Wołoszyn-Spirka, dr Dariusz Zając.

Nie sposób w tym miejscu pominąć osób, które swoją aktywnością przyczyniają się do rozwoju działalności Zakładu współpracując od kilku lat. Są to: dr Daria Wojtkiewicz, mgr Jolanta Spychalska, a także mgr Teresa Wierzchucka, dr nauk med. Sylwia Kołtan i mgr Danuta Plewacka.

Kształcenie - zakres realizowanych zajęć dydaktycznych
Wśród przedmiotów kształcenia dominującym i najdłużej realizowanym na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych był przedmiot o nazwie teoria wychowania, zmieniony następnie po roku 2000 na teorie wychowania a od roku 2008/2009 ma nową nazwę teoretyczne podstawy wychowania. Dwa kolejne przedmioty prowadzone przez pracowników Zakładu po roku 2000 to: współczesne kierunki pedagogiczne oraz antropologia kulturowa. Realizacja pierwszego wygasła w roku akademickim 2009/2010 “ustępując miejsca” kierunkom i nurtom współczesnej pedagogiki. Drugi natomiast zachowuje swoją ciągłość, zmieniając tylko miejsce w strukturze planu kształcenia. Oprócz wymienionych przedmiotów pracownikom Zakładu/Katedry powierzano także realizację treści z zakresu: deontologii nauczycielskiej, etyki zawodowej oraz filozoficznych podstaw wychowania. Systematycznie, od lat pracownicy posiadający stopień doktora habilitowanego oraz doktora prowadzą proseminaria i seminaria dyplomowe (magisterskie i licencjackie) zarówno na studiach stacjonarnych, jak i niestacjonarnych a także seminarium doktorskie.

Kolejne zmiany w zakresie realizowanego procesu dydaktycznego nastąpiły w roku akademickim 2008/2009 w związku z powołaniem nowej specjalności na kierunku pedagogika: opieka nad dzieckiem z językiem angielskim (od roku 2012/2013 specjalność nosi nazwę opieka nad dzieckiem i wczesne wspomaganie rozwoju), która została zaproponowana przez pracowników Zakładu i pozostaje pod jego merytoryczną opieką. Część przedmiotów tej specjalności jest zatem prowadzona przez pracowników Zakładu oraz osoby współpracujące z naszą jednostką. Nową formą zajęć jest też prowadzone przez kierownika Zakładu lektorium ze studentami studiów III stopnia.

Do „dorobku” dydaktycznego zespołu warto zaliczyć również Studia Podyplomowe Filozoficzno-Etyczne organizowane w latach 90. we współpracy z Katedrą Filozofii naszej uczelni oraz Studia Podyplomowe Kompetencji Wychowawczych, zgłoszone w 2007 roku do oferty Studiów Podyplomowych organizowanych przez Wydział Pedagogiki i Psychologii.

Badania naukowe
W zakreślonym zainteresowaniami poszczególnych pracowników polu badawczym można wyodrębnić kilka obszarów problemowych, a wśród nich badania nad: tożsamością teorii wychowania jako subdyscypliny pedagogicznej, etycznymi aspektami zawodu nauczycielskiego z perspektywy różnych orientacji filozoficznych, aksjologicznymi i deontologicznymi podstawami współczesnych procesów edukacyjnych (sensem życia, godnością, odpowiedzialnością, tolerancją, wolnością), rodziną jako środowiskiem rozwoju i wychowania, pedagogiczną relacją pomiędzy rodziną i szkołą w okresie transformacji ustrojowo-społecznej, podmiotowością młodzieży akademickiej, relacjami między nauczycielami akademickimi i studentami. Ta stosunkowo rozległa problematyka nie stanowiła i nie stanowi przeszkody do podejmowania wspólnych zadań, łączących pozornie spolaryzowane pole badawcze.

Z realizowanych wspólnie tematów na podkreślenie zasługują: Kształcenie i wychowanie w warunkach transformacji ustrojowej (realizowany w latach 1993-1998); Dylematy edukacyjne przełomu XX/XXI wieku (1999 -2001); Aksjodeontologiczne i podmiotowe inspiracje dla nauk o wychowaniu (2001-2004); Implikacje przeobrażeń transformacyjnych dla teorii i praktyki wychowania (ku procesom (demo)humanizacji i budowaniu społeczeństwa wiedzy (2005-2009). Od roku 2010 poszerzony o nowe osoby zespół pracowników Zakładu (na co wskazywano wcześniej) podejmował kolejny temat badawczy pt. Podmioty wychowania w przestrzeni edukacyjnej – ujęcie temporalne i kontekstualne. „Łącznikiem” problemowym między dotychczasowym a nowym tematem badawczym była organizowana we wrześniu 2009 roku konferencja naukowa poświęcona wychowawcom i ich kompetencjom w okresach przemian edukacyjnych połączona z warsztatami dla nauczycieli-wychowawców wzbogacającymi ich umiejętności radzenia sobie z problemami wychowawczymi we współczesnej rzeczywistości. W ostatnich dwóch latach zainteresowania badawcze pracowników koncentrują się nadal wokół problematyki podmiotów wychowania w kontekście zmian społecznych i kulturowych – głównie wokół problemów ich wizji, portretów, narracji.

Działalność na rzecz społeczności uczelnianej
Kreśląc rozwój kadrowy Zakładu, zakres jego działalności naukowej i dydaktycznej nie sposób pominąć zaangażowania pracowników Zakładu (od początku jego istnienia) w różnorodnych formach życia akademickiego i  przyczyniania się tym samym do rozwoju Wydziału Pedagogicznego/Pedagogiki i Psychologii oraz całej uczelni. Nieomal wszyscy pracownicy pełnili funkcje opiekunów roczników, pełnomocników Dziekana lub Rektora ds. praktyk studenckich, Kół Naukowych, opiekunów domów studenckich. Pracowali w Komisjach Senackich ds. Wychowania, ds. Dydaktycznych, Dyscyplinarnych ds. Nauczycieli Akademickich czy Studentów itp. Od roku akademickiego 1987/1988 obowiązki prorektora ds. dydaktyczno-wychowawczych ówczesnej WSP powierzono wieloletniemu Kierownikowi Zakładu/Katedry Profesorowi Andrzejowi Tchorzewskiemu, a po upływie kadencji (w roku 1990) wybrano Go na Rektora, którą to funkcję pełnił do roku 1996. Ponownie prof. zw. dr hab. Andrzej M. de Tchorzewski został wybrany Rektorem WSP, przekształconej następnie w Akademię Bydgoską na kadencję 1999-2002.

Kolejnemu wieloletniemu pracownikowi Zakładu/Katedry - najpierw doktor a następnie dr hab. Ewie Kubiak-Szymborskiej - powierzono w latach 2003-2008 funkcję prodziekana ds. dydaktycznych Wydziału Pedagogiki i Psychologii. Była ona także przez wiele kadencji członkiem Senatu, reprezentując najpierw grupę pracowników naukowo-dydaktycznych niebędących samodzielnymi a następnie grupę samodzielnych pracowników Wydziału Pedagogiki i Psychologii w tym gremium.

Funkcję z wyboru pełnił także inny wieloletni pracownik (obecnie na emeryturze) dr Andrzej W. Janke. Od roku 1995 do 1998 pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego Oddziału Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego w Bydgoszczy a następnie w latach 1998-2005 był jego przewodniczącym. Zgromadzone w tym okresie doświadczenia i kompetencje dra A. W. Janke doceniono na szczeblu centralnym Towarzystwa gdzie w latach 1995-2005 był członkiem ZG PTP w Warszawie.

Informacje do niniejszego opracowania zaczerpnięto z:

  • A. Tchorzewski, Sprawozdanie z działalności Zakładu Teorii i Historii Wychowania WSP w Bydgoszczy za okres 1976-1988, Materiał niepublikowany, Bydgoszcz, listopad 1988;
  • A. M. de Tchorzewski, Udział Katedry Teorii Wychowania i Deontologii Nauczycielskiej AB w rozwoju nauk pedagogicznych. Stan i perspektywy, [w:] B. Kaja, S. Kowalik (red.) Dokąd zmierzasz, bydgoska pedagogiko i psychologio?, Bydgoszcz 2003;
  • A. Denisiuk, Profil badawczy bydgoskiej Katedry Historii Wychowania i jej dorobek naukowy i wydawniczy, [w:] T. Gumuła, J. Krasuski, S. Majewski (red.), Historia wychowania w XX wieku. Dorobek i perspektywy, Kielce 1998.
Uniwersytet Kazimierza Wielkiego
Zakład Teorii i Historii Wychowania
ul. J. K. Chodkiewicza 30, 85-064 Bydgoszcz